юникодни бир тәрәп қилалайдиған xetex

юникодни биваситә бир тәрәп қилалайдиған, һәм Mac вә Window ниң TruType фонтини биваситә ишлитидиған Tex юмшақ детали Xetex ни биләмсиз?
бурунқи Tex юмшақ детали, инглизчини көздә тутупла, 7 битлиқ кодни бир тәрәп қилидиған қилип ясалған иди. башқа тилларни бир тәрәп қилидиған чағда тил алмаштуруш бәлгиси қоюш арқилиқ, башқа тилниң һәрплирини йәнә 7 битлиқ кодқа маслаштуруп бир тәрәп қилатти. йәни бу бизниң бурунқи қалаймиқан код ишләткән вақтимиздики һаләткә охшайтти.

Xetex болса юникодни йәни 16 битлиқ кодни бир тәрәп қилипла қалмастин, TruType вә OpenType фонтлириниму бир тәрәп қилалайду. Xetex һазир Mac, Linux вә Windows муһитида ишләйду.

Windows да ишләйдиған нусхисини Японийә кинки(近畿大学) университетидики акира какуто (角藤 亮) әпәнди Linux нусхисидин өзгәртип ишлигән.
URL адреси :

http://w32tex.org/index.html

мән Tex ни ишлитишни таза яхши билмәймән. шундақтиму уни Windows компютериға орунлаштуруш вә Уйғурчә бир тәрәп қилишта диққәт қилидиған ишларни тонуштуруп өтәй.

WINDOWS қа орнитиш вә ишлитиш

зөрүр программиларни чүшүрүш
http://w32tex.org/ дики халиған бир HTTP мулазиметири ечип униңдин
latex.tar.gz
mftools.tar.gz
web2c-7.5.5-lib.tar.gz
web2c-7.5.5-w32.tar.gz
ларни компютерниң мәлум бир мундәриҗисигә чүшүримиз.
xetex юқириқи бәтниң сәл астидирақ болуп, xetex-w32.tar.bz2 ниму охшаш йәргә чүшүримиз.

юқириқилар пресланған һөҗҗәтләр болуп, яйғанда bin, share яки share дегән мундәриҗиләр һасил болиду. әгәр бундақ мундәриҗә болмиса бир қат ичкириләп кирип қарап беқиң.

орунлаштуруш
қаттиқ дискиниң C: яки D: райониға (башқа райони болсиму болувериду). xetex дегән мундәриҗидин бирни турғузуп, юқириқи бәш һөҗҗәттин һасил болған bin, share ни биваситә мушу йәргә көчүримиз. үстиләп йезиватсақ болувериду.
яки http://w32tex.org/ да чүшәндүргән орнитиш усули билән орнатсиму болувериду.

сәплимә һөҗҗитини өзгәртиш
xetex\share\texmf-dist\fonts\conf ниң ичидики fonts.conf һөҗҗитини тәһрирлигүчтә ечип, 24-қур әтрапидики

c:/windows/fonts
ни тәкшүрүп көримиз. бу йәр чоқум компютердики фонт орунлаштурулған йәрни көрситиши керәк.

фонтниң җуғланма һөҗҗитини ясаш
төвәндики мәшғулатларниң һәммиси DOS ниң буйруқ рамкисида елип берилиду.
xetex ниң программилирини һәрқандақ йәрдә туруп иҗра қилғили болидиған қилиш үчүн, PATH дегән муһит өзгәргүчисигә йеңи йеңи бир издәш йолини қошимиз. йәни

set PATH=%PATH%;C:\xetex\bin
(xetex ни C: дискиға орунлаштурған әһвал. буниңда һәр қетим DOS ниң буйруқ рамкисини ачқанда бир қетим юқириқи буйруқни йезишқа тоғра келиду. әгәр Windows ниң «компютерим» —«тәпсилати» дегән йәрдин PATH ниң қиммитигә йеңи йолни қошсиңиз юқириқиниң зөрүрийити йоқ.

андин кейин

fc-cache -v

буйруқини иҗра қилимиз. әгәр фонтлар җиқ болса азрақ вақит кетиду.
(UKIJ фонтлирини орнитип болғандин кейин бу буйруқни иҗра қилиң)

мисал
Уйғуредитта төвәндики мәзмунни киргүзүп(көчүрүп чаплисиңизму болиду). дискиға uyghur.tex дегән исимда сақлаң, чоқум UTF-8 дә сақлансун(сақлиған орунни әстә тутувелиң. андин шу һөҗҗәт сақланған йәргә кирип,

xelatex uyghur.tex

дегән буйруқни бәрсиңиз охшаш мундәриҗә астида uyghur.pdf дегән һөҗҗәт һасил болиду.
====================================
\documentclass[11pt]{article}
\begin{document}
\TeXXeTstate=1
\baselineskip=22pt
\font\mawzu=«UKIJ Tuz/B:script=arab« at 12pt
\font\mezmun=«UKIJ Tuz:script=arab« at 11pt

\centerline{\beginR\mawzu үстүн атуш йезилиқ маарипиниң тор бекити қурулди \endR}
\everypar={\setbox0=\lastbox \beginR\mezmun \box0 }

qakmak язди »йеқинқи йиллардин буян, Уйғур тор бәтчилики учқандәк тәрәққий қилмақта ,лекин мәхсус системилашқан маарип тор болмаслиқи ,бизни интайин әпсусландурған иди, бу бошлуқни толдуруш үчүн үстүн атуш йезилиқ маарип ишханисиниң йетәкчиликидә системилашқан маарип тор бити қуруп ,тордашлар билән йүз көрүшти, кәң тордашларниң кирип зиярәт қилишини қиммәтлик тәләп -пикирләрни беришини үмид қилимиз. һәм тор бекитимизни улиниш қиливелишини үмид қилимиз!

адресимиз : www.uaarif.com

\centerline{\beginR\mezmun 2006-йил 10-айниң 23-күни \endR}
\end{document}

======================================
мән G: дискиға hojjet дәп мундәриҗә ясап шу йәргә сақлиған.
төвәндики мениң мәшғулат җәряним.

Уйғурчә бир тәрәп қилишта диққәт қилидиған ишлар
① Уйғурчә солдин-оңға йезилидиған тил шуңа, xetex тә солдин-оңға йезишни актиплаштуруш үчүн һөҗҗәтниң әң бешиға
\TeXXeTstate=1
дегән қурни йезишни унтумаслиқ керәк.
② фонтни бәлгиләйдиған буйруқниң тәркибигә script=arab ни йезиш керәк. бу йезилмиса һәрпләр уланмайду. йәни фонт тәркибидики һәрпләрниң улинишиға мунасивәтлик болған »Open Type Layout Table« дики учурлар күчкә игә болмайду.

ахирқи сөз
xetex ни ишлитип адәтләнмигәнләр, әлвәттә xetex ни яхши көрмәйду. бирақ униңға адәтлинип қалса башқисини ишләткүси кәлмәйду. xetex фаңҗең мәтбәә системиси, вейфаң мәтбәә системисиға охшап кетиду. йәни барлиқ нәрсиләрни бәлгиләнгән буйруқ билән ипадиләп, текистниң ичигә киргүзүветимиз, андин уни бир буйруқ билән бир тәрәп қилсақ бәт һөҗҗити һасил болиду. xetex адәттә PDF һөҗҗити һасил қилиду.

линакис муһитида орнитиш бәкму оңай. tex ниң нурғун нәшрлири бар болуп, буларни еһтияҗға қарап ишлитишкә болиду. әммә йеңи ишлитишни башлиғанларға қулайсиз йәрлириму бар. барлиқ tex ни оз ичигә алған TeX Live барлиққа кәлди.
дәбиан яки убунту муһитида буни орнитиш үчүн, терминалда турупла

apt-get install textlive-full

буйруқи билән орнитишқа болиду.

андин UKIJ ниң фонтлирини

apt-get install fonts-ukij-uyghur

буйруқи билән орнитимиз.
андин

fc-cache -v

буйруқини иҗра қилимиз.
булар тамамланғандин кейин, юқириқи мисални бир һөҗҗәткә сақлап,

xelatex misal.tex

буйруқини киргүзсәк, misal.pdf һөҗҗити һасил болиду.

xetex та ишләткили болидиған фонтларниң тизимини көрүп беқиш үчүн

fc-list

буйруқини иҗра қилдурса болиду.

юқириқиларниң сизниң xetex ни ишлитишиңизгә түрткә болуп қалғуси.

төвәндики уланмидин техиму гүзәл болған PDF һөҗҗитини ясашқа даир материялни көрәләйсиз.
http://anwarmamat.blogspot.jp/2012/12/uyghur-typesetting-in-latex.html


"юникодни бир тәрәп қилалайдиған xetex " ға инкас йоқ


    қалдурдиған сөз барму?

    бирқисм html бәлгилирини ишлитишкә болиду